İBRAHİM (Ə) VƏ İSMAİL (Ə)
İSMAİL
Saranın uşağı
olmurdu. Ömrünün ahıl çağına qədəm qoyduğundan övladı olacağına daha ümidi
qalmamışdı. O, vəfalı ərinin övlad həsrətilə qovrulduğunu görür və bərk
sıxılırdı. Nəhayət, Sara İbrahimə təklif etdi ki, sevimli və vəfalı kənizi
Həcərlə evlənsin. İbrahim Saranın məsləhətini eşitdi. Çox keçmədi ki, Həcərdən
bir gözəl oğlu oldu. Adını İsmail qoydular. İbrahimin qəlbi şadlıq və sevinclə
doldu, gözləri əziz övladının dünyaya gəlməsi ilə işıqlandı. Saranın qəlbində
isə qısqanclıq alovu şölələndi, qəm-kədər tufanı qopdu. Yuxusu, rahatlığı yoxa
çıxdı. İş o yerə çatdı ki, İsmaili görən gözü olmadı. Həcərin onlarla birgə
yaşamağına dözmədi.
Sara həyatını
bürümüş bu ruhi tufan və daxilini sarmış sarsıntı içində yeganə çarəni bunda
gördü ki, İsmaillə Həcəri özündən uzaqlaşdırsın. O, İbrahimdən xahiş etdi ki,
Həcərlə oğlunu ölkənin ən ucqar yerinə aparsın. Düşündü ki, bu yolla onların
səslərinin eşitməz və üzlərini görmək əzabından qurtulmuş olar.
İbrahim Allahın
əmrilə onun xahişini qəbul etdi. Həcəri və İsmaili özü ilə götürdü. Onlar atlara
minib şəhərdən çıxdılar və Tanrının yardımı ilə xeyli yol getdikdən sonra gəlib
Kəbəyə çatdılar. İbrahim Həcərlə İsmaili o otsuz-ələfsiz torpaqda düşürdü. Ana
və bala çox zəif və yazıq görkəmdə olsalar da, ürəkləri Tanrıya bəslədikləri
iman və ümidlə dolu idi. İbrahim onlar üçün azacıq yemək və su qoydu. Ana-balanı
çölün-düzün ortasında qoyub yola düzəlmək istədi. Bu anda Həcər onun ətəyindən
asıldı, atının cilovunu tutub dedi: “Ey İbrahim, hara gedirsən? Bizi bu qorxunc
düzdə kimə tapşırırsan?”
İbrahim təmkin və
aydınca dedi: “Bu, Allahım əmridir!”
Həcər bu sözləri
eşitcək yerinə qayıtdı və Allah hökmü qarşısında baş əydi. O, Allah rəhmi və
lütfünə bel bağlayaraq dedi: “Əgər bu İlahinin əmridirsə, şəksiz, O, bizi heç
vaxt ağlar qoymayacaq”.
İbrahim o təpədən
endi. Bir yandan qorxu və həyəcan addımlarını yavaşıtsa da, o biri yandan Allaha
inamı, etibarı onu irəli aparırdı. Sözsüz ki, İbrahim o anlarda ürəyinin bir
parçası ilə - qocalıq çağlarında qəlbinin ilham mənbəyi, gözünün işığı olan
yeganə övladı ilə ayrılıqdan həsrət odu ilə yanırdı. Ürəyindən yandırıcı nalələr
qopur, gözləri qanlı yaşla dolurdu.
İbrahim bu acı və
kədərli hisslərlə ürəyini o səhrada əziz övladının yanında qoyub getdi. Allahdan
rəhm və yardım diləyərək vətənə qayıtdı.
ZƏMZƏM ÇEŞMƏSİ
Həcər İlahi
yazısına tabe olub, səbri özünə peşə etdi. Çox keçmədi ki, onun özü ilə
götürdüyü su qurtardı, ac-susuz qaldı. Südü qurudu. Artıq uşağı üçün nə yemək
vardı, nə də ki, bir damcı su qalmışdı. Uşaq aclıq və susuzluqdan bərk ağlayıb
sızıldamağa başladı. Yazıq ana bu mənzərədən oda atılmış üzərrik kimi yandı.
Pərişan halda gözlərindən yaş seli axıtdı. O arzu etdi ki, kaş canının
şirəsindən, ürəyinin qanından və gözünün yaşından ciyərparası üçün su və yemək
hazırlaya biləydi.
Lakin heyhat!
Həcər çox əlləşdi,
vurnuxdu ki, bəlkə o bəla və pərişanlıqdan qurtuluş yolu tapa, bir yana qaça.
Anaya hər şeydən çox əzab verən əziz övladının halı idi. Uşaq qıvrılıb açılır,
anasının gözləri önündə az qalırdı ki, can versin.
Həcər çarəsiz qalıb
uşağı orada qoydu və özü dəlicəsinə ora-bura qaçmağa başladı. Uşağın ağlar səsi,
sızıltısı ananı uzaqlaşmağa qoymurdusa da, o, bir damcı su və bir tikə çörək
tapmaq ümidilə o tərəf-bu tərəfə qaçırdı. O gəlib Səfa dağındakı qayaların
yanına çatdı. Burada heç nə tapmayıb ağlar halda geri qayıtdı və Mərvə dağının
yanında su kimi görünən ilğım mənzərəsinə tərəf qaçdı. Oradan da ümidsiz qayıdıb
dəlicəsinə Səfa tərəfə üz qoydu. O, bu yolu yeddi dəfə gedib gəldi (Şəriətə görə
Həcc zamanı Səfa və Mərvə dağlarına gediş-gəliş də bu müqəddəs xatirəni yada
salmaq üçündür).
Bu arada uşaq da
arasıkəsilməz nalə və fəryadı ilə ananın ürəyini üzür, qəlbini parçalayırdı.
İlahi, bu necə də
ürək yandırıcı və üzücü mənzərə idi!
Bir yandan günahsız
uşağın boğazı qurumuş, hətta ağlamağa belə heyi qalmamışdı. Aclıq və susuzluqdan
nəfəsi güclə gedib-gəlirdi. Bir yandan da yazıq ana yeganə əzizinin can
verməsini öz gözləri ilə görürdü. Çarə yolu da hər tərəfdən üzünə bağlanmışdı.
Bir kimsə yox idi ki, bu müsibətdə ona təsəlli versin! Uşaq arxası üstə yerə
uzanmışdı. Hər iki ayağını yerə bərk sürtərək sanki bu yolla daşdan-torpaqdan
yardım diləyir, onun daş qəlbini yumşaltmaq istəyirdi.
Ümid qapısının hər
tərəfdən qapandığı bu dəhşətli anda birdən oğlanın ayaqları altından su çeşməsi
fəvvarə vurdu.
Elə ki, Həcərin
gözü o suya sataşıb gördü ki, İlahi rəhmi onu bürümüş, Tanrı gözü ona qayğı ilə
baxmışdır, əzgin və üzülmüş halda, alnından tər axa-axa ciyərparasının yanına
gəldi. Dodaqlarını və ağzını su ilə islatdı. Ana sevincindən yerə-göyə sığmırdı,
çünki görürdü ki, uşağının həyat işartısı parıldayır və bədənində, damarlarında
sudan bir oyanış, sevinc duyulur.
Mehriban ana əziz
oğlunu bağrına basdı. Sanki onun bədənində yeni bir varlıq yarandı. O, bir əlilə
oğlunu tutmuşdu. O biri əli ilə isə gah yavaş-yavaş onun kürəyini sığallayır,
gah da göz yaşlarını silirdi. Oğlan rahat nəfəs alır, daha əsla çırpınmırdı.
Həcər də o bulaqdan doyunca içdi və canına bir təravət, yenilik gəldi. Onun
üzərində kölgə salmış qəm-kədər buludu İlahinin mərhəmət nəsimi ilə dağılıb yox
oldu.
Bu bulaq indiyədək
qalan həmin o Zəmzəm çeşməsidir. Həccə gedənlər çeşmənin ətrafına yığılır və
onun suyundan içmək, ya özlərilə götürmək üçün ora tələsirlər.
Zəmzəm çeşməsi
yaranandan sonra quşlar yandırıcı səhradan uçub ora gəldilər. Quşlar çeşmənin
ətrafında qanad çalıb uçmağa başladılar. O vaxt Cürhüm qəbiləsi həmin yerin
yaxınlığında yaşayırdı. Onlar çoxlu quş görüb bildilər ki, o yaxınlıqda su
çıxmışdır. Ona görə də bir neçə nəfəri ora göndərdilər. Onlar da gəlib çeşmə
barədə tayfaya müjdə verdilər. Cürhüm qəbiləsi sevincək tək-tək, dəstə-dəstə
çeşmənin yanına gəldi. Qəbilədən bir dəstə adam orada məskən saldı. Həcər də
onlarla tanış olub, qonşuluqlarında rahatca və arxayın yaşamağa başladı. Həcər
Tanrıya şükürlər edirdi, çünki o vaxt onun və nəslinin barəsində İbrahimin
etdiyi bu dua qəbul olunmuşdu: “Ey Tanrı, mən öz nəslimdən birini bu susuz-otsuz
ölkədə sənin mərhəmətin evində məskun edirəm. Elə et ki, camaatın ürəyi onlara
tərəf meyl salsın”.
QURBANLIQ İSMAİL
İbrahim əziz
övladını unutmamışdı. O, arabir oğlunu görməyə gedir, bu görüşdən rahatlıq
tapırdı. Halını soruşduqca gücünün üstünə güc gəlirdi. Bir müddət belə keçdi və
İsmail güclü, qoçaq bir cavan oldu. Bu zaman İbrahim yuxuda gördü ki, Tanrı ona
buyurur: “Yeganə övladının başını öz əlinlə kəs”. İbrahim bilirdi ki,
peyğəmbərlərin yuxusu gerçəkdir. Sınaq ardınca sınaq! Ruzigarla çarpışmış,
zamanın qorxunc hadisələri ilə əlləşib-vuruşmuş, ayların, illərin gedişi ilə
sərv boyu əyilmiş qoca uzun müddət övlad ümidi ilə həyat sürmüş və yalnız
ömrünün qocalıq çağında Tanrı ona yeganə övlad bəxş etmişdi. O zaman əmr olmuşdu
ki, anası ilə onu özündən uzaqlaşdırsın və susuz-otsuz yerdə, kimsəsiz-yardımsız
yerdə məskun etsin. Bütün bu işlərdə o, Tanrının buyruğunu canla-başla yerinə
yetirmişdi. Odur ki, Tanrı da bütün bu çətinliklərdən sonra onun üzünə qurtuluş
və nicat qapıları açmış, güman etmədiyi yerdən istədiyini yetirmişdi. Bütün bu
əzab-əziyyətlərə qatlaşdıqdan sonra isə əmr olunur ki, həmin o əziz ve yeganə
oğlunu öz əlilə qurban kəssin.
İbrahim İlahi
əmrinə tabe olub onu yerinə yetirməyə tələsdi. O, yola düşüb oğlunun yanına
gəldi. Ona söylədi: “Əziz övladım, yuxuda görmüşəm ki, sənin başını kəsirəm. Bu
barədə sənin fikrin nədir?”
İbrahim istədi ki,
bu yolla oğluna İlahi əmrini bildirsin və onu zorla yox, öz xoşu ilə qanına
qəltan etsin.
İsmail atasının
sözünü eşitcək itaətlə irəli gəldi. İlahi əmrini qəbul etməyə hazır olduğunu
bildirdi: “Ey ata, sənə tapşırılmış işi yerinə yetir. Görəcəksən ki, Tanrının
istəyi ilə mən necə səbr edənlərdənəm”.
Atasının ürəyindən
keçənləri bilən İsmail istədi ki, onun içindəki yanğını azaltsın. Ona
tapşırılmış vəzifənin icrası üçün ən yaxın yolu göstərsin. Odur ki, dedi:
“Atacan, əl-ayağımı iplə möhkəm bağla ki, Tanrı buyruğunu icra edərkən əl-ayaq
atmayım. Qorxuram ki, bu mükafatımda zəiflik göstərəm. Paltarımı da əynimdən
çıxart ki, qana bulaşmasın. Qorxuram anam onu görərkən qəmi-kədəri daha da
artsın və səbr edə bilməsin. Atacan, bıçağın ağzını itilə və onu boğazıma tez
çək ki, mənə dözmək asan olsun, çünki ölüm ağır və dərdlidir”.
İsmail daha sonra
dedi: “Anama salamımı çatdır və sənə çətin olmasa, köynəyimi ona yetir. Qoy o,
anama təsəlli olsun, ürəyinin dərdlərinə təskinlik versin. Oğlunun iyini o
köynəkdən alsın. Mənə görə ürəyi sıxılanda köynəyi bağrına bassın və içindəki
yanğını azaltsın”.
İbrahim dedi: “Ey
oğul, sən Tanrı buyruğunun icrası üçün yaxşı yardımçısan”. O, sonra oğlunu
bağrına basıb üz-gözündən öpdü. Beli bükülmüş qoca ilə yeniyetmə cavan
ixtiyarsız qucaqlaşıb ağlamağa başladılar.
İbrahim oğlunun
üzünü yerə qoydu. Bıçağı əlinə götürüb, gah onun itiliyinə, gah da oğlunun
boğazının zərifliyinə nəzər saldı. Rəhm və şəfqətindən ixtiyarsız, gözləri yaşla
doldu. Nəhayət, bıçağı İsmailin boğazına çəkdi. Ancaq bıçaq kəsmədi, çünki İlahi
qüdrət onun itiliyini azaltmışdı. Bıçaq işdən düşmüşdü.
İsmail dedi:
“Atacan, üzümü yerə tərəf çevir ki, məni görməyəsən. Çünki gözün üzümə sataşır
və mənə olan mehr-məhəbbətin qoymur ki, Tanrı buyruğunu yerinə yetirəsən”.
İbrahim oğlunun
üzünü torpağa tərəf çevirib bir daha bıçağı işə saldı. Ancaq yenə bıçaq kəsmədi.
İbrahim heyrətə gəldi. Bu iş ona ağır gəldi. Qorxdu ki, olmaya-olmaya, Tanrı
buyruğunun icrası gecikər. Odur ki, Tanrıya müraciət etdi ki, onu sakitləşdirsin.
Tanrı səs verdi ki,
ey İbrahim, o yuxuda gördüyünü sözsüz yerinə yetirib, öz sədaqət və vəfanı sübut
etdin.
İbrahimin
gözlərində sevinc nuru parıldadı. Ata və oğul sınaqdan üzüağ çıxmalarında
İlahinin göstərdiyi lütf və mehribanlıq üçün Ona şükürlər etdilər.
Allah İsmailin
əvəzinə qurban kəsilmək üçün İbrahimə böyük bir qurbanlıq göndərdi. İbrahim
həmin o bıçağı qurbanlığın boğazına qoyan kimi qanı axdı.
Beləcə, Qurban
Həzrət İbrahim əleyhissalamın dövründən qeyd olunur.
Material Sədrəddin Bəlağinin “Quran qissələri” kitabından ixtisarla
götürülmüşdür.